Interview Mila

Interview Mila (Michelle) Burik, Triana, Utrecht
Het is woensdag 16.00 uur en ik heb een afspraak met Mila Burik van de Roma zelforganisatie Triane in Utrecht. We vinden een tafeltje in La Place, op de hoek van de Jaarbeurs. Binnen heeft het alle kenmerken van de moderne tijd: leestafels, een keur aan verse sapjes en salades en de geur van vers gebakken croissants. Niets doet vermoeden dat er wel eens wat goed mis kan zijn in deze mooie stad. Mila heeft Roma, Indiaas én Joods bloed in haar aderen, is vertrouwenspersoon van haar achterban, maar heeft zelf ook heel veel meegemaakt. Ze heeft eigenlijk geen vragen nodig en vertelt honderduit.

Hoe ziet Triana er als organisatie uit?
“Triana is een stichting met een bestuur van vijf mensen. In 2004 zijn we opgericht. Vanaf 2002 begonnen de voorbereidingen. In 2005 waren we klaar om naar buiten te treden. Ik ben woordvoerster en vertrouwenspersoon. Elk lid is actief op zijn eigen terrein. Zij zijn eigenlijk de echte sleutelpersonen. Zij zien, signaleren heel veel en geven dat aan mij door. Ik vind het mooi dat ze zo veel vertrouwen in mij hebben.”

Wat is de doelstelling van Triana?
“Wij willen ons cultureel erfgoed behouden en wij willen discriminatie tegengaan. Een net zo belangrijk speerpunt is dat wij ons inzetten voor Roma die stateloos zijn. Wij groeien als instituut, qua kennis en qua bekendheid. ‘De telefoon staat nooit stil’. Ik heb geen kantoorbaan van 9 tot 5, maar ben 24 uur per dag bereikbaar. We doen aan belangen behartigen. Bij ons krijgen mensen een gezicht. ‘We zijn een vergeten volk, Lidie’. Ook beeldvorming is voor Triana heel belangrijk.”

Hoeveel Roma vertegenwoordigt Triana?
“Toch wel minimaal 500 Roma, maar dat is een grove schatting, want niet iedereen is geregistreerd. Bovendien kan iemand uit Italië of Griekenland ook een Roma zijn, maar dat weet je niet, want men durft er meestal niet voor uit te komen.”

Uit welke groepen Roma bestaat jouw achterban?
“Utrecht is één van de opvanggemeenten geweest. Er zijn drie groepen te onderscheiden.
1. In de jaren ’60 waren het de zogenaamde gastarbeiders. Hieronder waren veel Roma, maar dat zeiden ze niet, bang voor discriminatie. Daarom gaven ze aan bijvoorbeeld Italiaan of Spanjaard te zijn.
2. De meeste Roma zijn in de jaren ’70 gekomen. Het merendeel komt uit wat toen ‘Het Oostblok heette’.
3. De Roma van de jaren ’90 zijn de oorlogsvluchtelingen van het voormalige Joegoslavië. Het zijn asielzoekers die hier gestrand zijn. Het merendeel heeft generaal pardon gekregen.
De 1e groep heeft veel angst voor discriminatie. Ze zeggen dus niet dat ze Roma zijn.
De 2e groep is de grootste groep waar ik mee te maken heb. Zijn worden gediscrimineerd op álle terreinen. Je kunt het zo gek niet bedenken of het gebeurd. Binnenkort mag ik weer bij de burgermeester op gesprek om te bemiddelen. Ik ben een echte intermediair.
Wanneer ik bij een instantie kom krijg ik vaak te horen ‘ik begrijp jullie probleem wel, maar ik kan niks voor u doen’. Je moet drie maal zo hard je best doen om als Roma gehoord te worden. We worden vaak niet serieus genomen. Roma hebben flink last van dat zogenaamde afschuifsysteem. Ik word er zo moe van dat men zich alsmaar achter formele regels verschuilt.”

Hoe is het contact met de gemeente?
“Op dit moment is het contact met de gemeente goed, omdat we nu te maken hebben met een beleidsambtenaar en een wethouder, die voor ons open staan en wél geïnteresseerd zijn. De reputatie van Triana is goed en dat is belangrijk. Die wethouder accepteert ons.”

Hoe is het contact met andere organisaties?
“We hebben goede contacten met de Roma zelforganisatie De Toekomst Liberta in Nieuwegein en met Antilliaanse zelforganisaties, maar ook wel met andere culturele groepen; met van alles eigenlijk. We voelen dezelfde pijn. Als we samen iets kunnen doen, dan doen we het, maar we hebben zelf veel tijd en energie voor onszelf nodig, want er is nog zoveel te doen.”

Bij welke organisaties ondervind je de grootste weerstand?
“Ik noem geen namen. Mensen, die geen interesse of inlevingsvermogen hebben en bot zijn, vind ik het lastigste. Die kan je overal tegen komen.”

Welke wensen heeft Triana?
“Wij groeien als instituut. We willen als zodanig erkend worden. Dat iedereen ziet dat we een stabiele organisatie zijn, duurzame projecten uitvoeren, dat je er resultaat van ziet. Ook willen we meer met andere groepen gaan optrekken. We willen een bijdrage leveren aan de rechten van onze mensen! Dat mensen gewoon erkenning krijgen en onze cultuur niet verdwijnt. Weet je dat er nog maar 2% van over is? We zijn bezig met een overlevingsstrategie. Wij willen een betere toekomst voor de kinderen van onze kinderen.
Je moet weten dat we met helemaal niets begonnen zijn. We vinden het belangrijk om onze stem te laten horen. Het geeft niet dat het langzaam gaat, als het maar duurzaam is.”

Wat is jouw functie Mila?
“Ik ben vooral intermediair. Ik ben geen specialist. Ik ben door Dokters van de Wereld wel als Intermediaire Welzijn Bevorderaar opgeleid en kan mensen met problemen aardig doorverwijzen, want daar hebben we dagelijks mee te maken. Maar ik krijg álle problemen van mijn achterban voor mijn kiezen. Je leert er wél veel van. De totale groep Roma in Utrecht is misschien wel klein, maar de problemen zijn groot. Er is eigenlijk zo veel hulpverlening en toch komen al die Roma mensen bij mij terecht, dus er moet wel iets faliekant mis zijn in de communicatie met de burgermaatschappij.”

Met wat voor een soort problemen kom je in aanraking?
“Je kunt beter vragen ‘met wat voor een problemen hebben we NIET te maken’. Om er een paar te noemen: financiële problemen, kinderen die onterecht van de ouders worden weggenomen, veel stress en gezondheidsproblemen, trauma’s als gevolg van de tweede wereldoorlog, geen werk, moeilijkheden met woningcorporaties, je ongewenst en niet gehoord voelen en eindeloze hoeveelheden discriminatie. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Heb je even? Vaak hebben mensen te maken met een opeenstapeling van problemen.”

Wat kan Dokters van de Wereld voor Triana betekenen?
“In de afgelopen jaren hebben we een goed samenwerkingsverband opgebouwd. Jullie verdiepen je serieus in onze situatie en laten ons kennis maken met veel onderwerpen en instanties. Omdat ik twee universitaire studies gedaan heb ben ik in staat alles in een breder perspectief te zien. Helaas kon ik geen betaalde baan vinden op mijn niveau, maar wat ik heb geleerd past in een groter geheel. Wat ik doe draag ik bij voor mijn eigen mensen. Met elk stapje in de goede richting ben ik blij. Door onze samenwerking kunnen wij onze activiteiten ontplooien en ons netwerk uitbreiden.”

Wat is het ergste dat je hebt meegemaakt?
“Het ergste bestaat niet. Alle vrijwel onoplosbare problemen zijn erg. Ik zit er met mijn neus bovenop. Of het nu om een terminale patiënt gaat, die geen urgentieverklaring krijgt of een gezin, dat kapot gaat aan de gevolgen van het feit dat de vader ‘stateloos’ is, of de vernedering die mensen meemaken. De meest basale mensenrechten worden geschonden. Het ergste is dat er niemand naar om kijkt. Daarom zijn wij blij met het contact met Dokters van de Wereld.”

Wat is het leukste dat je hebt meegemaakt?
“Bij een sollicitatietraining voor hoger opgeleiden vrouwen werd mij allereerst gevraagd of ik Nederlands sprak. Ja, natuurlijk, zei ik, anders zat ik hier niet in deze groep. Na de training kregen alle deelneemsters een beroepsadvies, aansluitend op hun opleiding. Als enige kreeg ik van de trainster het telefoonnummer van haar kapper, zodat ik mijn haren kon laten knippen. Ook moest ik mijn gouden sieraden afdoen, want geen werkgever zou mij serieus nemen in verband met mijn uiterlijk, want ik zag er ‘laagopgeleid en zigeunerachtig’ uit. Dit, terwijl ik twee universitaire studies en vele cursussen heb gedaan. Dit was voor mij een aanleiding om mij in te zetten tegen discriminatie van Roma. Nu kan ik er hartelijk om lachen, toen niet.”

Willen de Roma eigenlijk wel graag aansluiting bij de Nederlandse maatschappij?
“Ik noem het zo: we willen WEL participeren, maar NIET assimileren. We willen niet ons cultureel erfgoed overboord gooien.
Inmiddels hebben we wel aangetoond dat we graag in de maatschappij willen staan, maar we willen dat op onze manier en gewoon volgens artikel 1 van de Grondwet. Er moet een wisselwerking zijn en met respect voor elkaar.”

We breien een eind aan het interview. Vol passie heeft Mila haar verhaal gedaan. Ze heeft nog zoveel voorbeelden van allerlei misstanden. De telefoon wordt nauwlettend in de gaten gehouden. Ze verwacht een afspraak om met de burgemeester te komen praten, als bemiddeling. Elk moment kan er een oproep komen om een Roma familie bij te staan in de rechtbank. Deze krachtige vrouw zucht en lacht tegelijk. “Ik heb vaak gedacht ‘ik geef het op’, maar iets in mij zegt ‘ik moet dóórgaan’!”

Op weg naar huis, in de trein, probeer ik de ernst van sommige uitspraken te overzien. Allerlei vragen dringen zich op aan mijn hersencellen: ‘Hoe kunnen we deze Roma uit hun isolement helpen’, ‘hoe kunnen wij de belangenorganisaties een beetje ondersteunen in hun monnikenwerk’, ‘hoe is het mogelijk deze vicieuze cirkels van vooroordelen en stigmatisatie te doorbreken’. Al mijmerend zie ik een bijzondere bus door Nederland rijden. Het heeft de blauwwitte Dokters van de Wereld kleuren en er staat iets op van ‘Roma en Sinti op weg naar …’. Mila en ik zitten naast de Roma chauffeur en we hebben net de voorlichtster van de GGD afgezet bij haar kantoor. Enthousiast praten we na over de bijeenkomst, die zojuist heeft plaats gevonden in deze omgebouwde stadsbus. De dame van de GGD en 8 Roma vrouwen en 2 mannen hebben gesproken over het Nederlandse zorgsysteem. Iedereen deed geweldig goed mee. De Roma deelnemers weten nu waar zij aan toe zijn en de GGD voorlichtster ziet nu dat er veel meer mensen onverzekerd in dit land rondlopen dan ze had gedacht en wat dat wel niet betekent voor hen. Iedereen voelde zich helemaal op zijn gemak in deze bus.
Het speelt zich af in mijn fantasie, hoewel …?